خانواده‌ها در بی‌توجهی کودکان و نوجوانان به کتاب‌های غیردرسی بی‌تاثیر نیستند

نیکنام حسینی‌پور، در نشست همایش ملی ادبیات کودک و نوجوان دانشگاه شهید بهشتی با انتقاد از رویکرد نظام آموزش و پرورش و توجه خانواده‌ها به کنکور گفت: علاوه بر نظام آموزشی، خانواده‌­ها هم متأسفانه اجازه نمی­‌دهند کودکان و نوجوانان به سمت کتاب­‌های غیردرسی بروند.

به گزارش کودک پرس ، نخستین همایش ملی ادبیات کودک و نوجوان دانشگاه شهید بهشتی با موضوع «فرصت‌ها و چالش‌های ادبیات داستانی کودک و نوجوان» با حضور نیکنام حسینی‌پور، مدیر‌عامل موسسه خانه کتاب، جمعی از نویسندگان، محققان، مترجمان، تصویرگران، پژوهشگران، کتابداران، دانشجویان، اعضای شورای کتاب کودک، اعضای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، خانه‌کتابدار، عضو انجمن نویسندگان کودک و نوجوان و استادان و اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها امروز (۴ آذرماه) در دانشکده ادبیات دانشکده شهید بهشتی برگزار شد.

حسینی‌پور با قرائت شعر «چون که با کودک سر و کارت فتاد/هم زبان کودکان باید گشاد» از مولانا جلال‌الدین گفت: وظیفه خود می­دانم از دانشگاه شهید بهشتی، به­‌ویژه رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه شهید بهشتی محمدعلی اکبری و مریم جلالی دبیر علمی همایش، و محمد طباطبائی، دبیر اجرایی همایش کودک و نوجوان، و همه نویسندگان، ناشران، تصویرگران که دل در گرو کودکان این مرز و بوم دارند، تشکر و قدردانی کنم.

وی افزود: کودکان و نوجوانان به‌عنوان گروه سنی تأثیرپذیر، همیشه در معرض افراد، نهادها و جریان‌های مختلف قرار دارند. در زمانه جدید که تأثیرگذاری فضاهای مجازی به‌خصوص برای کودکان و نوجوانان بیشتر و دنیای آن‌ها، خلاصه در گوشی‌­های موبایل و تبلت­‌ها شده است، تشویق آن‌ها به کتابخوانی با کتاب­‌های چاپی نیاز به همتی مضاعف دارد.

وی ادامه داد: نویسندگان، تصویرگران، شاعران و ترانه‌­سرایان حوزه کودک و نوجوان در طول چهل سال اخیر رو‌ به رشد بوده و همچنین در حوزه تشکیل نهادهای مدنی و صنفی از پیشتازترین حوزه­های کتاب بوده­اند و شاید از ماندگارترین تشکل­‌های حوزه نویسندگان، ناشران و تصویرگران بوده‌­اند که سعی کرده­‌اند همان حس کودکانه را در بین خود نیز رعایت کنند و بدون دخالت دادن مسائل سیاسی به تلاش در حوزه صنفی خود بپردازند.

تولید ۱۹۱٫۰۰۰ عنوان کتاب در حوزه کودک
مدیر‌عامل موسسه خانه کتاب با اشاره به آمار تولید کتاب در ایران افزود: براساس آمارهای خانه کتاب در ایران پس از انقلاب ۱۹۱٫۰۰۰ عنوان کتاب در حوزه کودک و نوجوان به چاپ رسیده که ۱۴ درصد مجموع کتاب­‌های منتشر شده در این چهار دهه را به خود اختصاص داده است. از این تعداد ۸۴٫۵۱۷ عنوان یعنی ۱۲ درصد کل کتاب، چاپ اول بوده است؛ همچنین از این تعداد ۵۶٫۳۶۱ عنوان یعنی ۶۷ درصد تألیف و ۲۸٫۱۷۶ عنوان یعنی ۳۳ درصد ترجمه بوده است.

حسینی‌‌پور افزود: اندکی تأمل در همین آمار نشان می­‌دهد که آمار تألیف نسبت به ترجمه همواره فزونی داشته و معمولا دو برابر بوده است اما در مقایسه با سایر حوزه­‌های دانشی، نسبت ترجمه به تألیف در حوزه کودک و نوجوان بیشتر بوده که جای نگرانی دارد.

وی گفت: پرسشی که در اینجا مطرح می‌­شود این است که چرا در حوزه کودک و نوجوان، این نسبت بیشتر است، آن هم در صورتی­‌که ما نویسندگان خلاق و داستان­‌پرداز پرمایه­‌ای داریم و فرهنگ غنی ایران نیز ذخیره ارزشمندی است؛ برای بازآفرینی داستانی برای کودکان و نوجوانان، اما این فرآیند ترجمه هر ساله فزونی می­‌گیرد.

مدیر‌عامل موسسه خانه کتاب بیان کرد: آیا باید در سیاست­گذاری تجدیدنظر کرد؟ یا ناشران ما الان سیاست­گذاری می‌­کنند در این حوزه؟ و نظام آموزشی ما چه نقش و وظیفه­‌ای د‌ارد؟ و آیا این نظام آموزشی می­‌تواند دانش­آموز کتابخوان و خلاق تربیت کند.

حسینی‌پور ادامه داد: به قول دکتر حجوانی، ساختار آموزش و پرورش ایران ضد خلاقیت و جسارت است و اصل را بر «گوش دادن، نوشتن و ازبر کردن» می­گذارد. پیداست که در چنین نظامی، دانش‌­آموز نه می‌تواند و نه نیاز دارد که پا از دایره کتاب­‌های درسی بیرون بگذارد و کتاب غیردرسی مطالعه کند؛‌ حتی در زمانه جدید که آمال خانواده‌­ها در کنکور خلاصه شده است، آیا کتابخوانی به­‌عنوان یک رفتار و عادت در خانواده‌­ها‌ و فرزندان نهادینه شده است که انتظار تولید و انتشار اثر ایرانی به‌­عنوان یک مطالبه جدی در جامعه وجود داشته باشد؟

به گفته وی، علاوه بر نظام آموزشی،خانواده‌­ها هم متأسفانه اجازه نمی‌­دهند کودکان و نوجوانان به سمت کتاب­‌های غیردرسی بروند، چون که از درس عقب می­‌مانند؟! بنابراین خانواده‌­ها هم در این خصوص بی‌­تأثیر نیستند که باز متأثر از نظام آموزشی ماست.

مدیر‌عامل موسسه خانه کتاب گفت: نکته سوم اینکه، آیا نویسندگان ما توانسته‌­اند آثار فاخر و خوبی تولید کنند؟ یا اینکه هرچه جلوترمی‌­رویم نویسندگان هم آثارشان سطحی­‌تر می­‌شود و آن‌ها هم سعی می‌­کنند مطابق ذائقه این نسل حرکت کنند و مطالب را به‌‌صورت فست­‌ فودی تهیه کنند و تحویل این نسل دهند؟

حسینی‌پور ادامه داد: در حوزه کودک و نوجوان نیز متأسفانه بعضی از ناشران جنبه اقتصادی و سودآوری آنی را ترجیح می‌دهند و به همین دلیل هر کتابی را چاپ یا ترجمه می‌­کنند. به نظر می­‌رسد ناشران کودک و نوجوان به هیأت­‌های علمی نیاز دارند تا بتوانند کتاب­‌ها را ارزیابی و سنجش و اولویت‌­بندی کنند.

وی افزود: خوشبختانه تعدادی از ناشران در این زمینه اقداماتی را انجام داده­اندکه جای امیدواری است اما همین نگاه سودانگارانه باعث شده بعضی از ناشران ترجمه را بر تألیف مقدم بشمارند که این کار در
طولانی­‌مدت اثرات مخربی خواهد داشت. حتی بعضی از ناشران، آثار قدیمی را حبس کرده‌اند که لازم است حبس‌زدایی کنند.

زبان تصویر گویاتر از متن است
مدیر عامل موسسه خانه کتاب ادامه داد: البته اگر ترجمه به یک جاده دوطرفه تبدیل شود و ترجمه معکوس، از فارسی به سایر زبان­‌ها صورت بگیرد، دستاورد مثبت و ارزشمندی است، اما افسوس که در حوزه کودک، فقط در زمینه تصویرگری توانسته‌­ایم در حوزه بین­‌الملل حرفی برای گفتن داشته باشیم اما در حوزه متن و ترانه و شعر موفقیت چندانی نداشته­‌ایم؛ بنابراین باید دست­‌کم روی تصویرگری سرمایه‌گذاری هدفمند و جدی انجام دهیم، زبان تصویر شاید گویاتر از زبان متن باشد و دنیا هم ارتباط بیشتری با آن برقرار می­‌کند و در میدان‌­های جهانی هم می‌­درخشند.

حسینی‌پور گفت: نوشتن برای کودکان سخت‌­تر از بزرگسالان است زیرا اگر کودک و نوجوان با اندیشه نادرست تربیت شود در مراحل دیگر و حتی به زور هیچ کتابی نمی­‌توان آن اندیشه را از ذهن او بیرون کرد. کسی که کتاب برای کودکان می­‌نویسد باید در هر کلمه و هر سطر اندیشه کند و کلماتی برگزیند که مطابق طبع کودکان باشد و نوآموزان از آن نگریزند.

وی افزود: نکته دیگر اینکه کودکان ایرانی باید از پیشینه سرزمین مادری و افکار و اندیشه‌­های کهن ایران‌­زمین هم آگاه شوند و باید داستان­‌های قدیمی ایرانی را نیز به زبان کودکان بازآفرینی کرد. کار آقای آذری‌یزدی در این زمینه بسیار قابل ستایش باشد.

مدیر‌عامل موسسه خانه کتاب بیان کرد: کتاب خواندن در کودکان باید به یک عادت ثانویه تبدیل شود. قسمتی از زندگی روزانۀ آن‌ها باید کتاب خواندن باشد و برای آن‌ها زندگی بدون کتاب مثل زندگی بدون عروسک و در دنیای جدید بدون موبایل باشد. معرفی کتاب­‌های مفید یا خوب برای کودکان هم نکته مهمی است زیرا خواندن کتاب‌های مضر آن‌ها را از راه صحیح منحرف می‌کند.

حسینی‌پور بیان کرد: همان­‌قدر که والدین و مدرسه باید کودک را به مطالعه عادت دهند، بایستی در انتخاب کتاب هم دقت کرد و حتی نامحسوس باید این کار انجام بگیرد زیرا به قول ایتالیایی‌ها «بدترین دزدها، کتاب بد است» زیرا سارقی که عقل و قوه تشخیص و تمیز شخص را بدزد خطرناک‌ترین و بی‌رحمانه‌ترین دزدها بوده و غیرقابل اغماض است.


کتاب در کودکی، شیرازه و استخوان­بندی افکار است

وی گفت: کتاب در ایام کودکی، شیرازه و استخوان­‌بندی افکار شخص را شکل می­‌دهد و اندیشه شخص زاییده کتاب­‌هایی است که مطالعه
می­‌کند و در واقع آن کتاب­‌ها هستند که منشاء تراوش فکر و مغز اشخاص می­‌شوند و به قولی برای شناختن اخلاق و روحیات یک ملت و سنجیدن میزان ذوق و پایه تفکر افراد آن باید تمام کتاب­‌ها و رسائلی که میان آن ملت بیشتر رواج داشته و دارد مورد توجه و مطالعه قرار گیرد.

مدیرعامل موسسه خانه کتاب بیان کرد: متأسفانه هنوز در نظام آموزشی ما آن چنان‌که باید و شاید شیوه‌های مؤثری برای عادت دادن کودکان و نوجوانان به مطالعه و خواندن کتاب وجود ندارد که امیدوارم در برنامه­‌های در دست کار وزارت آموزش و پرورش، ازجمله جشنواره دانایی توانایی که سومین دوره آن در هفته کتاب برگزار و چهارمین دوره آغاز به‌­کار کرد توفیقاتی در این زمینه حاصل شود.

حسینی‌پور افزود: هرچند البته نویسندگی برای کودک و نوجوان یک وجه و بُعد مهم در این حوزه به شمار می­‌رود. امیدوارم این همایش که در سطحی عالی و علمی برگزار شده است، به تقویت مهارت­‌ها، مضامین و شیوه­‌های خلاقانه نویسندگی برای کودک و نوجوان و به­‌کار بردن مفاهیم اجتماعی و سیاسی در آثار این گروه سنی، و به‌­ویژه شناسایی و استخراج و بازآفرینی مضامین و مفاهیم اصیل ایرانی از متون کهن و سرانجام ترکیب فرهنگ و ادبیات عامیانه در ادبیات کودک و نوجوان چند گام به­‌پیش بوده باشد.

 

 

 

منبع: ایبنا